150. rocznica wybuchu powstania styczniowego

 

                 Rok 2013 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rokiem Powstania Styczniowego w Polsce i na Litwie.

                Powstanie styczniowe, jedno z największych powstań narodowo-wyzwoleńczych w XIX w., wybuchło przeciwko Imperium Rosyjskiemu, które obok Prus i Austrii w 1795 roku dokonało ostatecznego rozbioru Polski. Powstanie wybuchło w Królestwie Polskim 22 stycznia 1863 roku, zaś na Litwie 1 lutego 1863 r. i trwało do jesieni 1864 roku.

                Było największym polskim powstaniem narodowym i spotkało się z poparciem międzynarodowej opinii publicznej. Miało charakter wojny partyzanckiej. Stoczono ok. 1200 bitew i potyczek zbrojnych. Mimo początkowych sukcesów, zakończyło się klęską powstańców. Kilkadziesiąt tysięcy patriotów zostało zabitych w walkach, blisko 1 tysiąc straconych, ok. 38 tysięcy skazanych na katorgę lub zesłanych na Syberię, a około 10 tysięcy Polaków wyemigrowało. Na Litwie zginęło ok. 10 tysięcy szlachty polskiej, zaś Wilno zostało spacyfikowane przez wojska rosyjskie.

                Po upadku powstania Królestwo Polskie i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej. W roku 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, a w latach następnych setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie. Skasowano klasztory katolickie i skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich szlachty polskiej. W 1886 roku zlikwidowano Bank Polski. Po upadku powstania styczniowego rozpoczął się powolny proces rusyfikacji ziem polskich.

                Po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa polskiego uznała dalszą walkę zbrojną za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej. Powstanie przyczyniło się do uwłaszczenia chłopów na ziemiach polskich. Pozostawiło trwały ślad w polskiej literaturze: Eliza Orzeszkowa „Nad Niemnem”, Maria Dąbrowska „Noce i dnie”, Stefan Żeromski „Wierna rzeka”.

Tomasz Bohdziewicz